Karlovačkog mira bb, Sremski Karlovci
Nakon neuspeha povodom opsade Beča (1683), oslobađanja Budima (1686) te poraza kod Slankamena (1691), princ Eugen potukao je 1697. Godine, kod Zente, tursku vojsku koju je predvodio sam sultan Mustafa II. Iako su se i sledeće godine nastavile borbe, mir koji su ponudili Turci, saveznici su verovatno zbog iscrpljenosti obe vojske odmah prihvatili (1698). Dogovoreno je da se ide prema sklapanju mira po principu da svako ostane na do sada osvojenom području.
To se i dogodilo ovde, u Karlovcima, na neutralnom zemljištu koje tada nije pripadalo nijednoj strani. Pošto Karlovci tada nisu bili u stanju da prime izaslanike velikog broja država i njihove pratnje (ukupno 150 ljudi), izvan grada su podignuti šatori za poslanike, a u sredini je napravljena drvena većnica okrugle osnove (prema nekim izvorima radilo se o šatoru). Uz nju su bile tri manje pomoćne prostorije za međusobne konsultacije pojedinih strana u pregovorima.
Turski pregovarač bio je reisefendija Rami, austrijski su bili grofovi Etingen i Šlik. Njihove saveznike Veneciju zastupao je Rucini, Rusiju Voznjicin, a Poljsku Malahovski. Poslanici država posrednica u pregovorima, Engleske i Holandije, bili su Pedžet i Kalijers.
Usled neslaganja oko toga ko će prvi ulaziti, na većnici su napravljena četvoro vrata. Kroz južna vrata ulazio je poslanik Turske, na severna poslanik saveznika. Na druga dvoja vrata ulazili su ostali poslanici (engleski, holandski, poljski i ruski). Tada je prvi puta u diplomatskoj praksi korišćen okrugli sto.
Pregovori su počeli 12. novembra 1698. a završili sklapanjem Karlovačkog mira 26. januara 1699. uz veliko slavlje i veselje. Karlovačkim Mirom završen je dugi 16-godišnji rat. Austrija je tada ponovo zadobila ona prodručja koja će zadržati do svog sloma 1918. godine.
Na predlog turskih delegata, svi su se delegati složili da se ovde napravi crkva. Turci su, naime, tražili da se ova obična drvena kuća pretvori u svetilište ili crkvu na večnu slavu Bogu i u zahvalnost što je ličnom dobrotom Božjom sklopljen mir.
Grof Elting ovlastio je rimokatoličku Crkvu, tačnije redovnike franjevce, koji su iz Petrovaradina dolazili da drže bogosluženje u Sremskim Karlovcima, da naprave crkvu Santa Mariae de pace (Sv. Marija od mira). Franjevci su zamolili carsku pomoć i trošnu drvenu kuću sa Karlovčanima su 1710. preuredili u crkvicu i tako je nastala Kapela Gospe od Mira. Za službu Božju počela je da se koristiti verovatno oko 1720. godine, jer te godine je osveštan oltar, a 1732. postavljena propovedaonica. Čini se da su iste godine drveni zidovi zamenjeni zidanima, ali tako da se sačuvao prvobitni oblik i mesta četvoro vrata. Takvom je ostala do početka 19. veka.
1817. sazidana je današnja Kapela. Među donatorima bio je i Mitropolit Stefan Stratimirović koji je darovao 30.000 cigala. Ona je kružno-elipsoidnog oblika sa četvoro vrata i kupolom, kako bi ličila na prvobitnu građevinu s početka 18. Veka. Prema nekim izvorima ona ima „vizantijski izgled“. Godine 1846. izgrađen je današnji oltar, a tek 1848. u potpunosti je dovršena. Nakon Bune 1848., obnavljana je 1854-55. I kasnije je u više navrata delimično popravljana i upotpunjavana, a 1923. u potpunosti obnovljena.
Uprava Kapele Mira
Usp. V. Matic, Karlovacke crkve , 127.
Prema tradiciji, koju prenosi župska kronika – Povjestnica , 24.
Usp. V. Matic, Karlovacke crkve , 129.
Usp. V. Matic, Karlovacke crkve , 130.
