Sutjeska 27, Neštin, Bačka Palanka
Kategorija:
Spomenik kulture od izuzetnog značaja za Republiku Srbiju
Rešenje o zaštiti broj 01-283/68 od 21.05.1968.godine Novi Sad
Kategorizacija: „Službeni glasnik RS“ br.16/90 od 03.12.1990.godine
Svojina: Državna RS sa pravom korišćenja Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture, Petrovaradin
Stanje objekta: Kulturno dobro je konzervirano, restaurirano i sanirano 2012.godine. Izvedeni radovi na tekućem održavanju 2013.godine, 2015.godine i 2022.
2012. godine, izvedeni su radovi na sanaciji, konzervaciji i restauraciji Kuće Savića, postavljanju ograde u tradicionalnoj tehnici pletera i otkupljen je i prenešen Ambar na saonocama iz Suseka
2013. godine:
- izgrađena je replika Kuća sa štalom iz Suseka
- izgrađena je Hlebna peć sa pušnicom
- izvršena je sanacija, konzervacija i restauracija Ambara iz Suseka
- izvedeni su radovi na tekućem održavanju Kuće Savića
Tokom godine sprovedena je akcija otkupa pokućstva i nameštaja u cilju opremanja Kuće Savića.
2014. godine, izvedeni su radovi na izgradnji replike Kuće iz Čerevića, dovedena je voda na parcelu i izgrađen je poljski toalet. Kuća Savića je otkupljenim pokućstvom i nameštajem koji je poklonjen opremljena i nameštena.
2015. godine, otkupljen je, demontiran, montiran, saniran i konzerviran na lokaciji parcele Kuće Savića, ekonomski objekat-svinjac iz Suseka. A na donjoj parceli, u neposrednoj okolini Kuće iz Čerevića izgrađen je sanitarni objekat-toalet za posetioce i korisnike kompleksa.
2020. godine završen je dokument Procena rizika od katastrofa Kompleksa muzeja na otvorenom „Kuće Savića“ u neštinu u okviru Projekta Ministarstva kulture i informisanja Upravljanje rizicima od katastrofa u oblasti kulturnog nasleđa – druga faza, podržanog u okviru Programa participacije UNESKO-a
2018-2019. Realizacijom projekta izrađenei su elaborati Procena rizika od katastrofa i Planovi zaštite i spasavanja u vanrednim situacijama za – manastir Studenica, Kompleks muzeja na otvorenom u nastajanju – Kuće Savića u Neštinu i Galeriju Matice srpske.
2022. godine izvedeni su radovi na tekućem održavanju svih objekata kompleksa.
NEŠTIN
Neštin, selo u zapadnom Sremu, na obroncima Fruške gore i obali Dunava, bogato je prirodnim lepotama i kulturnim nasleđem. Važan geografski položaj, kao mesto susretanja različitih civilizacija i kultura, ostavio je traga u mnogobrojnim istorijskim događajima, legendama i predanjima.
Ovo područje Panonske nizije bilojenaseljeno jošu mlađem kamenom dobu, a svoj pečat su ostavili Kelti, Rimljani Avari, Ugari, Sloveni. Najznačajniji su ostaci rimske civilizacije, sa carskim gradom Sirmijumom u blizini, počecima sadnje vinove loze i proizvodnje vina. Brojni arheološki lokaliteti sa izuzetnim nalazima otkriveni su u okolini naselja, a među njima se izdvaja „Kuluštra“.
Neštin je bogat i prirodnim dobrima, izvorima i vidikovcima kao što su Gornja ada, Plaža pesak, Zeleno ostrvo, Podrumi, Donji kamen, Vinska terasa.
Okružiju ga prelepi i živopisni pejsaži kako uz obalu Dunava, tako i u deluoko naselja čija teritorija se graniči sa Nacionalnim parkom Fruška gora. U neposrednoj blizini su srednjovekovni manastiri Đipša, Šišatovac i Kuveždin.
Danas,oko Neština i kroz samo selo prolazi nekoliko trasiranih biciklističkih i pešačkih staza. Početak vinskog puta kreće iz ovog osamljenog mesta koje ima potencijale da postane centar ruralnog turizma.
Izuzetan kulturni značaj ima pravoslavni hram posvećen Svetim Vračima, Kuzmanu i Damjanu i seoska – sremska kuća poznata i kao „Savićeva kuća“. Crkva je izgrađena 1754. godine u baroknom stilu, a na fasadama se i danas vide topovska đulad kojima je gađano selo tokom revolucionarnih događaja 1848. U enterijeruje izuzetno bogato rezbaren ikonostas koji je izveoMarko Gavrilović sa sinom Arsenijem Markovićem, a većim delom 1773, ga je oslikaonajveći srpski barokni slikar Teodor Kračun, kao i Stefan Gavrilović (1800). Sačuvane su i tri ikone sa starog neštinskog ikonostasa iz 1741, rad zografa Stanoja Popovića.
Neprocenjivo blago predstavlja ikona sa Bogorodičinog trona koju je naslikao jerej Rafailo Miloradović iz Bačke Palanke 1724, za porodicu Rašković. Ovaj ikonopisac je ostavio zapis na poleđini slike, u kome ističe nevolje koje su ga zadesile tokomslikanja. Ubrzo, Presveta Bogorodica neštinska počela jeda toči suze i danas je ona jedna od najpoznatijih čudotvornih suzotočivih ikona.
Gostoprimstvo stanovnika i raznovrsna domaća hrana, spremljena od namirnica uzgajanih u seoskim baštama, uz sve već navedeno upotpunjuju sliku o Neštinu i pozivaju vas da ga posetite.
SREMSKA KUĆA – SAVIĆEVA KUĆA
Neštinska Savićeva kuća iz 1743. godine, predstavlja razvijeni tip seoske kuće koja se javlja na području Srema u 18. veku. Nalazi se u delu sela poznatom pod imenom „Dolja“.
Prizemna je, građena u bondruk sistemu (drveni stubovi učepljeni u hrastove temeljne grede) sa ispunom od pletera, oblepljena blatom i pokrivena trskom. Kako je smeštena na blagoj padini, na njenoj prednjoj strani nalazi se podrum koji je ozidan lomljenim kamenom peščarem. Prostorni raspored je tradicionalno trodelni, soba-kuhinja-soba. Prostorije su male, a u kuhinjskom delu je otvoreno ognjište.
Posebnost predstavlja otvoreni hodnik – gong (gonk) sa ručno rezbarenim hrastovim stubovima i arkadama na čeonoj i podužnoj fasadi. U tavanskom delu nalazi se stilskineobičan i bogato ukrašen trem. Drvenarija je od hrastovine, a ulazna vrata su slagana u obliku „riblje kosti“.
Izuzetnom značaju ovog objekta doprinosi njegova starost, retkost i obrada drvenih delova. Trem sa ulične strane je tipičan za stare kuće u Sremu ali se, na žalost, tokom vremena potpuno izgubio.
Izborom i načinom obrade materijala, graditelj je ostvario posebnu celinu, a zahvaljujući težnji za oplemenjivanjem postignut je sklad oblika, sastava i boje.
Kuća je spomenik kulture od izuzetnog značaja za Republiku Srbiju.Otkupljena je od porodice Savići danas je u vlasništvu AP vojvodine a korisnik je Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture, Petrovaradin.
